دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم دارویی
دانشکده شیمی دارویی، گروه شیمی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc.)
گرایش: شیمی وفناوری اسانس
عنوان:
بررسی تاثیر متیل جاسمونات بر متابولیتهای ثانویه و اثرآنتیاکسیدانی گیاه نعنا فلفلی ومیزان اسانس آن
Mentha piperitaL.
استاد راهنما:
سرکار خانم دکتر آزیتا شبرنگی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر سعید محمدی معتمد
نگارش:
کبری پاک
شماره پایان نامه:11ف سال تحصیلی93-1392
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم دارویی
دانشکده شیمی دارویی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد ((M.SC))
گرایش:شیمی وفناوری اسانس
عنوان:
بررسی تاثیر متیل جاسمونات بر متابولیتهای ثانویه و اثرآنتی اکسیدانی گیاه نعنا فلفلیMentha piperita L. ومیزان اسانس آن
نگارش:
کبری پاک
بهمن 1392
1-دکترآزیتا شبرنگی
2-دکتر سعید محمدی معتمد
هیات داوران: 3- دکتر بشری آزادی
4 -دکتر حلیمه حسن پور طیولا
پروردگارا تو را سپاس و ستایش میگویم که وجود گرانمایه انسان را گوهری همچون کسب علم معرفت زینت بخشید و طلب علم را همواره فریضه بشر خواند.
خداوندا بیانم از توصیف این نعمت بزرگ که به من عطا کردی عاجز است و زبانم از شکرگزاری آن قاصر، اکنون این رساله راکه حاصل توفیق الهی است
تقدیم به
پدر و مادر عزیزم
خدای را بسی شاکرم که از روی کرم، پدر و مادری فداکار نصبیم ساخته تا در سایه درخت پربار وجودشان بیاسایم و از ریشه آنها شاخ و برگ گیرم و از سایه وجودشان در راه کسب علم و دانش تلاش نمایم. والدینی که بودنشان تاج افتخاری است بر سرم و نامشان دلیلی است بر بودنم، چرا که این دو وجود، پس از پروردگار، مایه هستی ام بوده اند دستم را گرفتند و راه رفتن را در این وادی زندگی پر از فراز و نشیب آموختند. آموزگارانی که برایم زندگی، بودن و انسان بودن را معنا کردند.
همسرم
به پاس قدر دانی از قلبی آکنده از عشق و معرفت که محیطی سرشار از سلامت و آرامش و آسایش برای من فراهم آورده است و نشانه لطف الهی در زندگی من است .
دو فرزند دلبندم
که وجود آن ها امید بخش زندگیم می باشد ، وصبرو تحمل عزیزانم در اتمام این تحقیق بسیار ارزشمند بود.
تشکر از
اساتید محترم خانم دکتر شبرنگی و آقای دکتر سعید محمدی معتمد
شماروشنايي بخش تاريكي جان هستيد و ظلمت انديشه را نور مي بخشيد. چگونه سپاس گويم مهرباني و لطف شما را كه سرشار از عشق و يقين است. چگونه سپاس گويم تأثير علم آموزي را كه چراغ روشن هدايت را بر كلبه ي محقر وجودم فروزان ساخته است. آري در مقابل اين همه عظمت و شكوه مرا نه توان سپاس است و نه كلام وصف.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 01
فصل اول – کلیات
پیشگفتار03
اهمیت موضوع03
اهداف تحقیق 04
فصل دوم – بررسی متون و مطالعات دیگران در این زمینه
بخش اول – گیاه شناسی
2-1-1 تیره نعنا 07
2-1-2 اختصاصات تشریحی تیره نعنا08
2-1-3 رده بندی گیاه نعنا فلفلی 08
2-1-4 اسامی مختلف 08
2-1-5 ریخت شناسی و مرفولوژی گیاه نعنا فلفلی 09
2-1-6 کشت گیاه 011
2-1-7 برداشت محصول 012
2-1-8 ترکیبات شیمیایی 012
2-1-9 اسانس نعنا فلفلی 013
2-1-10 مشخصات 014
2-1-11 تاریخچه 015
2-1-12 خواص درمانی 015
2-1-13 فرآورده های دارویی L.) Mentha piperita)016
بخش دوم –آنتی اکسیدان ها، فلانوئید ها، فنل ها واثرات آنها
2- 2-1 رادیکال آزاد 018
2-2-2 عوامل مؤثر در تشکیل رادیکال آزاد 019
2-2-3 انواع رادیکال های آزاد 020
2-2-4 رادیکال های آزاد و بیماریها 022
2-2-5 ترکیبات آنتی اکسیدانی 023
2-2-6 آنتی اکسیدانهای طبیعی و اهمیت آن023
2-2-7 نحوه طبقه بندی آنتی اکسیدنها بر حسب عملکرد 024
2-2-8 مکانیسم علمکرد آنتی اکسیدانها محافظ 025
2-2-9 مکانیسم عملکرد آنتی اکسیدانهای شکننده زنجیره027
2-2-10 انواع آنتی اکسیدانها از نظر منشأ 029
2-2-11 نقش گیاهان به عنوان منابع آنتی اکسیدانی 030
2-2-12 کاربرد آنتی اکسیدان‏ها 031
2-2-13 فلاونوئیدها 032
2-2-14 پراکندگی فلاونوئیدها در طبیعت 033
2-2-15 نقش فلاونوئیدها در طبیعت 034
2-2- 16 ا نواع فلاونوئیدها 035
2-2-17 خواص فیزیکو شیمیایی فلاونوئیدها 036
2-2-18 نقشهای بیولوژیک فلاونوئیدها 037
2-2- 19خواص درمانی و صنعتی و اثرات فلاونوئیدها 038
2-2- 20منابع مهم غذایی 040
2-2-21 ترکیبات فنلی 040
2-2-22 ساختار شیمیایی ترکیبات فنلی 041
2-2-23 جایگاه ترکیبات فنلی و عملکرد آنها 041
بخش سوم– روشهای استخراج مواد موجود در گیاهان
2-3-1 تأثیر شرایط اکولوژیک بر مواد و خواص گیاهان دارویی 044
2-3-2 زمان برداشت 046
2-3-3 روش های خشک کردن گیاهان دارویی 046
2-3-4 آسیاب کردن 047
2-3-5 عصاره 048
2-3-6 عصاره تام 048
2-3-7 استخراج مواد گیاهی 049
2-3-8 روشهای استخراج050
2-3-9 روش های تصفیه و جدا سازی عصاره 055
2-3-10 روش های مختلف تغلیظ عصاره 056
2-3-11 روش محاسبه میزان عصاره براساس در صد 057
2-3-12 ارزیابی عصاره های گیاهی 057
بخش چهارم – اسانس و روش های استخراج آن
2-4-1 اسانس چیست 0 59
2-4-2 عوامل مؤثر بر کیفیت و کمیت اسانس 059
2-4-3 محل اسانس در گیاه 060
2-4-4 ویژگی فیزیکی اسانس 060
2-4-5 جنس اسانس 061
2-4-6 شیمی اسانس062
2-4-7طبقه بندی اسانس براساس عامل شیمیایی 063
2-4-8 روش های جدا سازی اسانس از گیاه 065
2-4-9 کاربرد اسانس ها و اثرات درمانی 0 67
2-4-10 عوارض جانبی اسانس ها 069
2-4-11 دلیل استفاده از اسانس ها به جای گیاهان دارویی 070
بخش پنجم – متیل جاسمونات
2-5-1 هورمون های گیاهی072
2-5-2 متیل جاسمونات 072
2-5-3 ترکیبات شیمیایی متیل جاسمونات 073
2-5-4 محل تولید 073
2-5-5 روش های کاربرد 074
2-5-6 اثرات متیل جاسمونات در گیاهان 074
فصل سوم – مواد و روش ها
بخش اول – مواد و وسایل لازم
3-1-1 مواد و وسایل مورد نیاز 079
3-1-2 تهیه نمونه 080
3-1-3 نحوه اسپری نمونه 081
3-1-4 جمع آوری و خشک کردن 081
3-1-5 پودر کردن 0 82
3-1-6 تهیه عصاره به روش خیساندن(ماسراسیون) 082
3-1-7 اسانس گیری083
3-1-8 مواد و وسایل لازم برای تهیه اسانس083
3- 1-9 روش تهیه اسانس 084
بخش دوم – روش های اندازه گیری
3-2-1 روش اندازه گیری فعالیت آنتی اکسیدانی 087
3-2 -2 روش DPPH 087
3-2- 3تست DPPH 090
3-2-4روش کار تعیین محتوای تام فنلی 093
3-2-5 روش کار تعیین محتوای تام فلاونوئیدی094
فصل چهارم – تحلیل و آنالیز نتایج
4-1 نتایج حاصل از رشد گیاه097
4-2 نتایج استخراج اسانس 099
4-3 میزان عصاره و درصد عصاره 0100
4-4 بررسی نتایج فعالیت آنتی اکسیدانی 0100
4-5 بررسی نتایج حاصل از محتوای تام فنلی عصاره ها 0106
4-6 بررسی نتایج حاصل از محتوای تام فلاونوئیدی عصاره ها0108
فصل پنجم – بحث و پیشنهادات
5-1 بحث 0112
5-2 پیشنهادات 0116
منابع0119
چکیده انگلیسی 0130
ضمائم 0131
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل (1-2) گیاه نعنا فلفلی 09
شکل (2-2) گیاه نعنا فلفلی به همراه گل آذین آن 011
شکل (2-3) عوامل خارجی در تولید رادیکال آزاد 020
شکل (2-4) ساختار موکلولی گلوتاتیون GS 026
شکل (2-5) ساختار فلاونوئیدی 032
شکل (2-6) ساختار متیل جاسمونات 073
شکل (3-1) نمونه دریافت شده از مرکز تحقیقات ولنجک 080
شکل (3-2) دکانتور های حاصل از چهار گروه برای تهیه ی عصاره 083
شکل (3-3) دستگاه کلونجر 084
شکل (3-4) ساختار DPPH 088
شکل (3-5)واکنش احیا رادیکال DPPH088
شکل(3-6)دستگاه اسپکتروفوتومتر 092
شکل (3-7)اثر رادیکال DPPH بر غلظت های مختلف عصاره نعنا فلفلی092
شکل(3-8) اثر فولین –سیوکالیتو بر عصاره گیاه نعنا فلفلی094
شکل (4-1) میزان رشد نمونه شاهد با آب 097
شکل (4-2) میزان رشد نمونه شاهد با الکل098
شکل (4-3) میزان رشد نمونه تیمار 50 میکرو مولار099
شکل (4-4) میزان رشد نمونه تیمار 100 میکرو مولار0100
شکل (4-5) نموداردرصد مهار DPPH در غلظت های مختلف نمونه شاهد با آب0101
شکل(4-6) نمودار نموداردرصد مهار DPPH در غلظت های مختلف نمونه شاهد با الکل0101
شکل (4-7) نموداردرصد مهار DPPH در غلظت های مختلف نمونه تیمار 50 میکرو مولار0102
شکل(4-8) نموداردرصد مهار DPPH در غلظت های مختلف نمونه تیمار 100 میکرو مولار0102
شکل (4-9) مقایسه میانگینIC50 ±STD error در نمونه های مختلف شاهدها و تیمارها0103
شکل(4-10) نمودار مقایسه میانگین جذب نمونه ها در غلظت مختلف ±STD Error در سطح p*≤0.010104
شکل (4-11) نمودارحاصل از منحنی کالیبراسیون استاندارد گالیک اسید0106
شکل (4-12)نمودارمیانگین جذب نمونه ها در بررسی محتوای تام فنلی±STD Error 0107
شکل(4-13) نمودار حاصل از منحنی کالیبراسیون استاندارد روتین 0108
شکل (4-14) نمودار میانگین جذب نمونه ها در بررسی محتوای تام فلاونوئیدی ±STD Error 0109
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (4-1) میزان اسانس تولید شده099
جدول (4-2)میزان عصاره و درصد عصاره0100
جدول (4-3) میانگین IC50 ±STD error 5 در سطحP*≤0.050104
جدول (4-4) میانگین جذب نمونه ها در بررسی محتوای فنلی ±STD error با p*≤0.010105
جدول(4-5) نتایج برحسب mg گالیک اسید درگرم نمونه های عصاره 0107
جدول(4-6) نتایج برحسب mg گالیک اسید درگرم نمونه های عصاره متانولی0108
جدول (4-7) میانگین جذب نمونه ها در بررسی محتوای فلاونوئیدی ±STD error با p≤0.010110
جدول(4-8) نتایج برحسب mg روتین در گرم نمونه های عصاره متانولی0110

چکیده
گیاهان منبع غنی از ترکیبات فنلی و فلاونوئیدی هستند که از مهمترین آنتیاکسیدانهای طبیعی به شمار میآیند. آنتیاکسیدانهای موجود در رژیم غذایی به لحاظ محافظت بدن در مقابل استرس اکسیداتیو و حفظ سلامت حائز اهمیت هستند. در این تحقیق به بررسی تأثیر متیل جاسمونات بر محتوای فنلی و فلاونوئیدی و همچنین اثر آنتیاکسیدانی و ضدرادیکالی گیاه نعنا فلفلی پرداخته میشود .
روش تحقیق: در این مطالعه نمونههای گیاه نعنا فلفلی به مدت 7 هفته نگهداری شده و سپس با محرک رشد متیل جاسمونات 50 و 100 میکرو مولار مورد تیمار قرار گرفتهاند. در ادامه میزان محتوای تام فنلی و فلاونوئیدی عصاره متانولی گیاه به روش اسپکتروفتومتری تعیین شده و در نهایت فعالیت آنتیاکسیدانی عصاره گیاه در غلظتهای مختلف با استفاده از روش مهار رادیکال آزاد 2 و2 دی فنیل 1-پیکریل هیدرازیل DPPH)) اندازهگیری شد. تجزیه و تحلیل دادهها با نرم افزار SPSS نسخه 16 و روش آزمون آنالیز واریانس انجام شد.
یافته ها: نتایج بدست آمده نشان داد که میزان اسانس حاصل با افزایش غلظت تیمار بیشتر شده و در نمونه تیمار 100 میکرو مولارافزایش چشمگیرتر بود. وهمچنین برای گروههای شاهد با آب، شاهد با الکل، تیمار 50 میکرو مولارو تیمار 100 میکرو مولار محتوای تام ترکیبات فنلی عصاره متانولی گیاه برحسب میلی گرمهای گالیک اسید بر گرم نمونه به صورت 05/216، 75/224، 45/304 و 45/433 و محتوای تام ترکیبات فلاونوئیدی عصاره متانولی گیاه برحسب میلی گرمهای روتین به گرم نمونه به ترتیب 29/13، 84/13، 99/14 و 46/19میانگین غلظت عصاره در مهار 50 درصد IC50))± Std error به ترتیب 73/1±41/81 ، 46/1±05/77 ،11/2±81/64 و 55/0±13/58 حاصل گردید.
نتیجهگیری: این نتایج نشان میدهند که محتوای تام فنلی وفلاونوئیدی و نیز قدرت عصاره گیاه در مهار رادیکال DPPH)) افزایش یافته است. بنابراین میتوان با در نظر گرفتن دیگر جنبههای سلامتی و زیست محیطی از متیل جاسمونات هنگام کشت گیاه نعنا فلفلی استفاده نمود.
کلید واژهها: متیل جاسمونات، نعنا فلفلی، محتوای فنلی، محتوای فلاونوئیدی، اثر آنتیاکسیدانی
فصل اول
کلیات

1-1 پیشگفتار
پیوند انسان با گیاهان همواره با رمز و رازهایی ناشناخته همراه بوده و همیشه انسان سعی نموده تا با استفاده از اطلاعات پیشینیان و تجربیات علمی وعملی خود رازهای دنیای اسرار آمیز گیاهان راکشف کند. از دوران کهن استفاده از گیاهان دارویی برای درمان بیماریها معمول بوده است و علم شناسایی و استفاده از گیاهان دارویی به قدمت عمر انسان میرسد. انسان اولیه پس از ابتلا به بیماری در تلاش برای بهبود از محیط اطراف خود مدد میجسته است و اولین وسیلهای که به آن متوسل میشده گیاهان بوده است. این امر سبب شد که در طی زمانهای طولانی به طور تصادفی گیاهانی با اثرات درمانی جالب توجه کشف شوند.
پیشرفت سریع علوم مثل شیمی از یک طرف و ازیاد جمعیت و کمبود منابع طبیعی باعث گردید که از مصرف داروهای گیاهی کاسته شده و ترکیبات شیمیایی جدید جایگزین شود اما عوارضی جانبی اکثر داروهای شیمیایی سبب گردید تا دانشمندان دوباره به داروهای گیاهی روی آورند.
1-2 اهمیت موضوع
گیاهان گروه بزرگی از ترکبیات آلی به نام متابولیتهای ثانویه را تولید میکنند که توسط انسان به عنوان یک ترکیب دارویی مصرف میشوند طبق برآوردهای صورت گرفته در سالهای اخیر توجه بازار جهانی به داروهای گیاهی که شامل گیاهان دارویی و فراوردههای آنهاست رو به افزایش بوده است. با توجه به این که بخش اعظم بازارهای گیاهان دارویی دنیا به تولید و عرضه متابولیتهای ثانویه مشتق از این گیاهان مربوط میشود لذا متابولیتهای ثانویهی گیاهان از ارزش اقتصادی و همچنین ارزش افزوده بسیار بالایی برخوردار هستند و سنتز
شیمیایی این متابولیتها معمولاً پیچیده و پرهزینه است. بنابراین تولید متابولیتها به روشهای مختلف زیست فناوری از جهت کشت سلولی گیاه یا راه جایگزین مناسب استفاده از الیسیتورهای افزایش دهنده متابولیت ثانویه گیاه نقش بسیار مهّمی برعهده دارد. (91و119)همچنین در راستای حذف ویا کاهش ترکیبات شیمیایی وسنتزی در مواد غذایی تحقیقات زیادی برای جایگزین کردن مواد طبیعی به جای ترکیبات شیمیایی انجام شده است. در همین زمینه تلاشهای زیادی در یافتن آنتی اکسیدانهای طبیعی از منابع گیاهی صورت گرفته است، چون آنتی اکسیدانهای صنعتی که برای به تاخیر انداختن اکسیداسیون چربیها استفاده میشود، به دلیل اثرات بد تغذیهای و سرطانزا بودن این ترکیبات استفاده از آنتیاکسیدانها طبیعی مورد توّجه محققین قرار گرفته است.(33و52)
1-3 اهداف تحقیق
خانواده نعنا دارای ترکیبات فنلی وفلاونوئیدی هستند، و وجود این ترکیبات در این خانواده باعث ایجاد اثر آنتی اکسیدانی بالا میشود. همچنین استفاده از محرکهای رشد نظیر متیل جاسمونات که به گونهای باعث افزایش رشد گیاه و تسریع گل زایی و باعث بهسازی محصولات باغبانی میشود.(35)
به همین دلیل در این تحقیق از گیاه نعنا فلفلی Mentha piperita L. استفاده شد. و به کمک یک الیستور گیاهی به نام متیل جاسمونات مورد تیمار قرار گرفت. و در نهایت به بررسی اثر آنتیاکسیدانی و ضدرادیکالی و همچنین بررسی متابولیتهای ثانویه از جمله محتوای فنلی و فلاونوئیدی و بررسی میزان اسانس موجود درنمونهها پرداخته شد. به این ترتیب می توان به اهداف زیر رسید.
1-افزایش اثر آنتیاکسیدانی وضدرادیکالی در گیاه نعنا فلفلی
2-افزایش متابولیت ثانویه در گیاه نعنا فلفلی
3-افزایش محتوای فنلی و فلاونوئیدی گیاه نعنا فلفلی
4-استفاده از این روش برای افزایش میزان اسانس گیاه، جهت به کارگیری درصنایع عطر سازی، آرایشی و بهداشتی و صنایع غذایی
5- استفاده از آنتیاکسیدانهای طبیعی به جای آنتیاکسیدانهای شیمیایی
فصل دوم
بررسی متون و مطالعات دیگران در این زمینه
بخش اول
گیاه شناسی
2-1-1 تیره نعنا Labiatae
در تیره نعنا طبق بررسیهای جدیدی که به عمل آمده است، 4000 گونه گیاه وجود دارد که اغلب در 200 جنس جای داده شدهاند. این گیاهان به وضعی در کره زمین پراکندگی دارند که در غالب نواحی یافت میگردند، ولی بیشینه انتشار آنها در منطقه مدیترانه است.
گیاهانی عموماً علفی یکساله یا پایا و دارای ساقههای راست یا خزندهاند. در بعضی ازآنها ظاهر بوته مانند و ساقههای متعدد و چوبی شده دارند. در بین آنها به ندرت نمونههای پیچیده یا درختچه مانند ممکن است یافت گردد.
گیاهان تیره نعنا عموماً برگهای متقابل، گاهی ساقه آغوش و بندرت فراهم دارند. برگهای آنها عموماً ساده و برگهای مرکب در آنها دیده نمیشود. گلهای آنها کامل، نامنظم، نر- ماده و مجتمع به صورت دستههایی واقع در محور ساقه دیده میشود.
در انواع چند ساله این گیاهان ساقههای مسن ظاهر مدور دارند، و این نیز بر اثر پیدایش لایههای زایندهای در ناحیه پوست ساقههای جوان که باعث ایجاد بافتهای جدید موجب ریزش و از بین رفتن لایههای بیرونی از خارج میگردد و با این عمل، ظاهر چهار گوش ساقه از بین میرود.(9)
عده زیادی ازگیاهان تیره نعنا سریعا تحت تاثیر شرایط متفاوت محیط زندگی قرار میگیرند و به سرعت تغییراتی از نظر سازش و تطبیق با محیط حاصل میکنند. تا مقاومت آنها در مقابل تعرق زیاد شود، به طوری که برگهای آنها پوشیده از کرک میشود یا کناره پهنک برگهای آنها به سمت پایین خمیدگی حاصل میکند و یا روزنهها به حالت فرو رفته در بشره باقی میماند. و یا ممکن است هیپودرم درآنها به صورت کاملاً کلانشیمی درآید و یا برگهایی نسبتا ضخیم و چرمی پیدا کنند. و یا حتی سطح آن ممکن است کاهش حاصل نماید به حدی که به کلی از بین برود.(9)
2-1-2 اختصاصات تشریحی گیاهان تیره نعنا
1-انواع علفی آنها، عموما دارای دستههای کلانشیم در زوایای ساقه، زیر بشرهاند. وجود این باعث میگردد که ساقه این گیاهان ظاهری 4 گوش پیدا کند.
2-دسته چوب – آبکش پسین در آنها معمولاً به وضع غیر ممتد و جدا از هم دیده میشود.
3-بشره ساقه و برگ این گیاهان غالباًَ مستور از تارهای ترشحی و غیر ترشحی به اشکال مختلف است.
4-تارهای ترشحی اسانس در آنها دارای پایه یک دو سلولی، منتهی به یک برجستگی 4تا 8 سلولی و حتی بیشتر است. اسانس ترشح شده نیز، معمولاً خارج از جدار سلولزی در زیر کوتیکول جمع میگردد و این خود باعث میشود که بشره در همان ناحیه، کمی متورم جلوه نماید.
5-میوه گیاهان تیره نعنا 4 فندقه و محتوای دانههای بدون آلبومین است و از مشخصات آن این است که معمولاً محصور در کاسه گل باقی میماند، بعضی از این گیاهان نیز ندرتاً ممکن است میوهای به صورت شفت داشته باشند.(9)
2-1-3 ردهبندی گیاه نعنا فلفلی
گیاه نعنا فلفلی به صورت زیر رده بندی میشود.
گیاه نعنا فلفلی گیاهی است دولپهای و پیوسته گلبرگ بوده، متعلق به راسته Tubliforal ، تیره Labiateae یا Lamiaceae بوده، جنس و گونه (نام علمی) آن Mentha piperita L. میباشد.(21)
2-1-4 اسامی مختلف Mentha piperita L.
انگلیسی Peppermint
فرانسه M.anglaise , Mentha poivrea
ایتالیایی M.Prima , M.Peperina , Mentha Pepe
آلمانی Pfefferminze
عربی نعناع، لمام، Lammam
فارسی سوسنبر(3)
شکل (1-2) گیاه نعنا فلفلی2-1-5 ریختشناسی و مرفولوژی گیاه نعنا فلفلی
گیاهی است علفی، پایا و دارای ساقههایی بر دو نوع خزنده و زیرزمینی که از نوع اول آن در محل گرهها، دسته ای از ریشههای نابجا به درون زمین نفوذ کرده است. از سمت مقابل آن یک شاخه قائم و برگدار و کوچک خارج میشود که در نهایت منجر به پیدایش پایههای جدا شده در فواصل مختلف ساقههای خزنده، در محل پیدایش ریشههای نابجا میگردد.(9)
برگهای آن متقابل، بیضوی، نوک تیز، دندانهدار، کمی پوشیده از کرک، به درازای 4تا 7 سانتی متر و به عرض 2تا 3 سانتی متر است. ابعاد مذکور در شاخههای گلدار نیز همیشه کمتر از شاخههای عقیم میباشد. (9)
از کلیه قسمتهای هوایی این گیاه بوی معطر و مطبوع استشمام میشود، ولی اگر جویده شود، علاوه بر بوی اسانس، باعث احساس خنکی نیز در مخاط دهان میگردد.(9)
ساقههای این گیاه، چهار گوش و به رنگ قرمز مایل به بنفش یا مایل به ارغوانی است. و در محل هر یک از گره های آن، دو برگ متقابل دیده میشود.(12) برگها نسبت به گونه نعنا قمی Mentha spicata زبرتر و کنارههای اره مانند دارند.(12)
گلهای آن در ماههای مرداد و شهریور ظاهر میگردند، رنگ گلی روشن یا کم و بیش ارغوانی مایل به بنفش دارند به تعداد زیاد نیز در مجاور یکدیگر به نحوی مجتمع میشوند که در مجموع در قسمتهای انتهایی ساقهها، به صورت سنبلههایی با شکل ظاهری بیضوی نوک تیز جلوه میکنند.(1) برخی از شاخههای این گیاه عقیم و عاری از گل میماند.
بررسیهای ارزنده Mill.Camus که باتوجه به تشریح مقایسهای بافتهای انواع Mentha ها صورت گرفت، نشان داد که عقیده دانشمندان دربارهی دو رگه بودن این گیاه صحیح است. یعنی این گیاه یک دو رگه طبیعی از 2 گونه M.viridis وM.aquatica میباشد. (9)
این گیاه دارای فرمها و واریتههای متعددی است که از بین آنها دو گیاه زیر از نظر تولید اسانس بر سایرین ترجیح دارند:
M.piperita Var. officinalis forma rubescens Camus
M.piperita Var. officinalis forma palescens Camus
معمولاً قسمتهای مورد استفاده، برگ ویا سرشاخههای گلدار آن میباشد.(9)
شکل (2-2)شکل گیاه نعنا فلفلی به همراه گل آذین آن
2-1-6 کشت گیاه
کشت این گیاهان، به علت استفادهای که از آنها در اسانس گیری به عمل میآید، از آغاز قرن18، بین ملل مختلف معمول گردید. از مراکز عمده کشت آن نیز باید انگلستان، آمریکای شمالی، ایتالیا، فرانسه، بلغارستان، اسپانیا، بالکان، جنوب آلمان و شمال اروپا نام برد. هم چنین نیمی از صادرات جهان، مربوط به کشت این گیاه در آمریکا است(12)(1)
پرورش گیاهان مذکور باید در اراضی سبک، اصلاح شده، کود دار و قابل نفوذ صورت گیرد به علاوه زمین باید دارای نیترات و کلرور سدیم، فسفاتها و کودهای پتاسدار باشد. زیرا به این طریق مقدار کلی اسانس در اعضای گیاه پرورش یافته افزایش مییابد. در ضمن همواره باید به این نکته توجه کرد که اگر آهک زمین زراعتی زیاد باشد، مقدار نسبی اسانس در گیاه کاهش حاصل مینماید.(9)
تکثیر گیاهان مذکور بندرت از طریق بذر و معمولاً به کمک ساقههای خزنده هوایی آنها صورت میگیرد. از ساقههای خزنده گیاه به طوری که ذکر شد، ریشههای نابجا در محل تماس آنها با زمین خارج میشود که درخاک فرو میرود. با این عمل در پاییز که گیاه اصلی در شرف از بین رفتن است، اطراف آن از یک حلقه پایههای جوان ریشهدار احاطه میشود که خود باعث میگردد، زمین زراعتی به سرعت از گیاه مذکور مستور گردد.
برای تکثیر گیاهان مذکور، معمولاً تعدادی چند از آنها را در محل مساعدی میکارند و سپس پایههای جوان حاصل را که دارای ساقهای به درازای 10تا 15 سانتیمتر همراه با ریزوم و ریشهاند، از گیاه اصلی جدا کرده و به زمین زراعتی منتقل میکنند.(9)
2-1-7 برداشت محصول
برداشت محصول اگر به منظور اسانسگیری از گیاهان مذکور باشد، 2 مرتبه در سال در فواصل ماههای تیر تا شهریور صورت میگیرد. بدین نحو که با داسهای مخصوص و یا وسایل مکانیکی جدید (در آمریکا) قسمت هوایی گیاه را قطع میکنند. گاهی نیز این عمل را 3 مرتبه در سال در ماههای خرداد، مرداد و مهر انجام می دهند .برای مصارف دارویی چون منحصراً برگ درسر شاخه گلدار گیاه مصرف میشود از این جهت پس از قطع کامل قسمت هوایی گیاه برگ و سرشاخه گلدار را از بقیه جدا ساخته، برای مصارف درمانی مورد استفاده قرار میدهند. (9)
2-1-8 ترکیبات شیمیایی
برگ تازه گیاه دارای تانن یک ماده تلخ و 5/2 درصد اسانس است. و مقدار درصد این اسانس در برگ خشک به2 و حتی 1درصد تقلیل مییابد. گیاه پرورش یافته در کشورهای نسبتاً سرد مرطوب مقدار زیادتری اسانس تولید میکند. ضمناً اگر در زمین زراعتی گیاه در سایه قرار گرفته باشد، مقدار درصد استرهای منتول در آن کم میگردد در حالی که یخبندان، عمل عکس انجام میدهد.(9)
در شرایط ایدهآل منتول موجود در اسانس بین 25 تا 55 درصد متغیر است و اجسام مهم دیگر شامل منتون با میزان حدود 14 تا 32 درصد و استرهای وابسته به منتول به نام منتیل استات به میزان 3 تا 10 درصد میباشند. و همچنین حدود 40 جسم دیگر، در اسانس وجود دارند که اکثرا از ترپنوئیدها هستند. میزان درصد منتول و ترکیبات دیگر در ارتباط با سن گیاه و آب وهوای ناحیه کشت متغیر است. ترکیبات دیگر گیاه، شامل فلاونوئیدها تا 12 درصد، پلیفنلهای پلیمر شده تا 19 درصد (وزن خشک گیاه) توکوفرول ها،کاروتنها، بتائین و کولین هستند.(12)
نمونههای تجاری ممکن است تا حدود 95 درصد از اسانس خود را در طی نگهداری از دست بدهند، تقطیر چنین گیاهانی که فاقد اسانس است، فقط تولید آبی مینماید که کمی معطر است. (1)
2-1-9 اسانس نعنا فلفلی
عبارت از اسانسی است که از تقطیر سر شاخههای گلدار تازه گیاه نعنا فلفلی با بخار آب به دست میآید، به طوری که پس از تصفیه تغییری در مقدار منتول آن داده نشود. مقدار اسانسی که در هر هکتار تولید می گردد برابر با 30 کیلو میباشد.(1)
امروزه در کشورهای مختلف جهان متجاوز از یک میلیون کیلوگرم اسانس در سال از این گیاه تهیه میشود، و این خود درجه اهمیت و توسعه کشت آن را در نقاط مختلف کره زمین نشان میدهد. (12)
مواد اصلی تشکیل دهنده اسانس نعنا فلفلی عبارت از:
منتول Menthol 50 تا 78%
منتون Menthone 10 تا30%
منتیل استات 5 تا 20%
منتوفوران 5/2 تا 5%
ایزو منتون، پولگون، سینئول، لیمونن و ژاسمون مقادیر کمی حدود 1/0 %
اترهای مانتول (استات، بوتیرات و ایزوالرینات)
ترپنهای مختلف مانند (مانتول و فلاندرن)
اسیدهای آزاد نظیر اسید والرینیک، اسیداستیک و غیره را میتوان نام برد.(104)
2-1-10 مشخصات
اسانس نعنا به صورت مایع بیرنگ یا زرد کمرنگ و دارای بوی مشخص و قوی وطعم زنندهای است که به دنبال آن دراثر عبور جریان هوا در دهان، باعث احساس خنکی میشود.
اسانس مرغوب فقط از گیاهانی که دارای مقدار زیادتری بافتهای کامل و رسیدهاند به دست میآید. از این رو با کنترل دقیق فصل جمعآوری محصول، تولیدکنندگان قادر خواهند بود اسانسی به دست آورند که دارای خواص مورد نظر باشد.(1)
2-1-11 تاریخچه
نعنا فلفلی تا قرن هفدهم میلادی به طور رسمی مورد شناسایی قرار نگرفته بود. گرچه نعنا برای هزاران سال در طب سنتی مصرف داشته است و آثاری از استفاده مصریها، یونانیها و رومیها به جای مانده، ولی گونهی مورد استفاده نعنا قمی بوده است. (1)
بعد از شناسایی نعنا فلفلی (قرن هفدهم به بعد) سالهاست که از آن به عنوان درمان سوء هاضمه، کولیک، سرماخوردگی و تب و سردرد مورد استفاده میشود.(12)
2-1-12خواص درمانی
سر شاخه گلدار و برگ تازه گیاه اثر نیرو دهنده، مقوی معده، بادشکن و ضد تشنج دارد. و اکثر خواص نعنا فلفلی مربوط به وجود منتول در اسانس آن است و شامل اثرات ضد نفخ، ضد درد، ضد اسپاسم، وضد احتقان و صفراآور میباشند. اسانس نعنا خواص ضد ویروس بر ضد بیماری نیوکاسل، ویروس هرپس سیمپلکس و واکسینا را نشان داده است.(12)
همچنین بررسی بر روی اسانس نعنا فلفلی نشان داد در غلظتهای پایین به علت داشتن منتول اثر ضد میکروبی قوی دارد.(4) همچنین دارای خاصیت ضد باکتریایی قوی است و در تهیه محلولهای شستوشوی دهان وگلو استفاده میشود.(17) و این اثر ضد میکروبی حتی از بنزوات سدیم نیز بیشتر است.(16)
تحقیقات دیگری نشان داد که گیاه نعنا فلفلی دارای خاصیت آنتیاکسیدانی بوده و قادر به دام انداختن رادیکالهای آزاد میباشد.(15)
در نتیجه تحقیقات انجام شده بر روی اسانس نعنا فلفلی نشان داد که استفاده از این اسانس برای کاهش درد زایمان و کاهش اضطراب حاصل از آن موثر است.(20)
تحقیقات جدید کلینیکی، نشان میدهد که استفادهی موضعی از محلولهای اسانس نعنا (مالیدن بر موضع) بر روی پیشانی باعث کاهش سردرد میشود. همین محلولها در کاهش درد آرتریت، مشکلات تاندونها، التهابات ماهیچهها و درد ماهیچههای اسکلتی بسیار مفید است. قطرهای تهیه شده از اسانس نعنا خاصیت ضد احتقان خوبی دارد و به صورت پماد و بخور برای رفع علائم سرماخوردگی بسیار مفید است. چای تهیه شده با قطرههای نعنا، در برطرف نمودن علائم سرماخوردگی و به عنوان ضد سرفه مفید بوده و دارای خاصیت معرق است. مصرف فراوردههای خوراکی نعنا، در برطرف کردن التهابات مجاری مدفوع موثر بوده و قرصهای حاوی نعنا یا اسانس آن دارای خاصیت ضدسرفه میباشند.(12)
یک ضد عفونیکننده قوی است و در حشره کشها کاربرد دارد.(4)
به عنوان نوعی گیاه خوراکی معطر و همچنین جهت به عمل آوردن توتون مورد استفاده قرار میگیرد، و مصرف آن برای افرادی که دچار اضطراب هستند منع شده است. با کافور و تیمول نیز سازگاری ندارد.(4)
از اسانس آن در تهیه قرصها، آبنبات، الیکسیرها، پودر دندان، محلولهای زیبایی، عطرها و غیره استفاده میشود.(9)(8)
2-1-13فراوردههای دارویی L. Mentha piperita
از اسانسهای طبیعی L. Mentha piperita قطرههای موضعی و غیرخوراکی منتول تهیه شده است که جهت برطرف کردن علائم احتقان بینی، سردرد، خستگی، کوفتگی، دردهای موضعی کاربرد دارد همچنین از این قطره میتوان به عنوان بخور و یک روغن مناسب جهت ماساژ استفاده کرد. (9)
بخش دوم
آنتیاکسیدانها،فلاونوئیدها، فنلها و اثرات آنها

2-2-1 رادیکال آزاد
رادیکال آزاد به اتم یا مولکولی گفته میشود که دارای حداقل یک الکترون جفت نشده باشد،که بتواند به طور مستقل وجود داشته باشد این ماده طول عمر کوتاهی دارد و از لحاظ انرژی ناپایدار است، بنابراین با جفت کردن و یا حذف الکترونهای اطرافش میتواند به پایداری برسد. (13)
مولکولی که مورد حمله رادیکال آزاد قرار میگیرد خود تبدیل به یک رادیکال آزاد شده، و واکنش به همین شکل ادامه مییابد. پس حضور یک رادیکال آزاد در محیط یا سیستم میتواند منشا یک سری از واکنشهای زنجیرهای گردد که تحت عنوان واکنشهای زنجیرهای رادیکال آزاد شناخته میشود.(46) این واکنشهای از سه مرحله اصلی تشکیل شدهاند، که عبارتند از:
الف)مرحله آغاز زنجیره Initiation
حضور رادیکال آزاد به تنهایی منجر به شروع یک واکنش زنجیرهای نمیگردد. بلکه باید یک آغازگر بایک واکنشگر در شرایط مطلوب برخورد کند و یک مولکول مناسب شکل گیرد در این صورت واکنش زنجیرهای آغاز میگردد. RH→R˚
ب)مرحله انتشار زنجیره Propagation
در این مرحله انواع رادیکالها ایجاد شده وهرکدام به نوبهی خود به ترکیبات آماده واکنش در سیستم حمله می کنند تا پایدار شوند. R˚ + O2 → ROOH + R˚
ج)مرحله پایان زنجیرهTermination
در این مرحله تعداد رادیکالهای آزاد موجود در سیستم به قدری زیاد میشود که بیشتر با یکدیگر برخورد می کنند و مولکولهای پایدار مختلفی را میسازد.
ROO˚+ROO˚ → ROOR +O2 R˚ +R˚ → R2
ROO˚+R˚→ ROOR
به طور کلی رادیکالهای آزاد برای حالات خود تابع یک مکانسیم واحد نیستند و معمولأ مکانسیمهای متفاوتی برای حملات دارند که برخی از آنها را اشاره میشود.(28)
مانند واکنش انتقال اتم هیدروژن، واکنش افزایشی، واکنش جانشینی آروماتیک و واکنش جفت شدن وغیره…
2-2-2 عوامل موثر در تشکیل رادیکال آزاد
در تشکیل رادیکالهای آزاد عوامل مختلفی نقش دارند که به دو دسته عوامل داخلی و خارجی تقسیم میشوند.
منابع داخلی رادیکال آزاد
کاهش میزان آنتیاکسیدانهای آنزیمی و غیرآنزیمی در سرم خون
فعال شدن و تحریک بیش از حد سیستم ایمنی
عدم تعادل بین آنزیمهای اکسیدکننده و احیاکننده (77)
منابع خارجی رادیکال آزاد
آلودگی هوا
دود سیگار
مواد و ترکیبات شیمیایی (داروها، سموم و حلالهاو…)
اشعه ماورای بنفش خورشید و تابشهای یونیزه کننده هستند که با مکانسیمهای مختلف منجر به تولید رادیکال آزاد میگردند.( 6)
شکل (2-3) عوامل خارجی در تولید رادیکال آزاد
2-2-3 انواع رادیکالها آزاد
قسمت عمده رادیکالهای آزاد موجود در بدن دارای اکسیژن هستند. بنابراین به آنها گونههای فعال اکسیژن Reactive Oxygen Species (ROS) گفته میشود. به طور کلی رادیکالهای آزاد را به دو دسته تقسیم می کنند.
1-رادیکالهای آزاد اکسیژندار
رادیکالهای آزاد هیدروکسیل OHˉ و سوپر اکساید O2ˉ و نیتریک اکساید NO˚ و رادیکال پراکسی ROO˚ و ترکیبات غیررادیکالی هیدروژن پراکسید H2O2 در این دسته قرار میگیرد.
الف)رادیکال هیدروکسیل OH˚
این رادیکال آزاد اکسیژندار توانایی زیادی برای آسیب رساندن به بافتها را دارد و به محض تماس با مولکولی به آن حمله کرده و موجب آغاز واکنشهای زنجیرهای میشود.(6و77)
ب)رادیکال آزاد سوپر اکساید O2˚
این رادیکال از اضافه شدن یک الکترون به یک مولکول اکسیژن به وجود میآید،این الکترون افزوده شده با یکی از دو الکترون جفت نشده موجود در O2 به صورت جفت در میآید. بنابراین یک الکترون جفت نشده باقی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید