دانشــــگاه آزاد اســــلامی
واحد تهران مرکزی
دانشــــکده علــوم پایه گروه شیـــــــــمی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc)
گرایش شیمی آلی
عنوان :
بررسی اثر نرکیبات پلیمری کاتیونی بر روی تار مو با استفاده از داده های نظری و اسکن میکروسکوپ الکترونی (SEM)
استاد راهنما :
دکتر مرجانه صمدی زاده
استاد مشاور
دکتر حمیدرضا احمدی آشتیانی
پژوهشگر :
احسان اصلاحی
زمستان 92
پدر و مادر عزیزم
و
همسرم
تشکر و قدر دانی:
ضمن سپاس ویژه از اســــتاد عزیزم
سرکار خانم دکتر مرجانه صمدی زاده
از حمایت و پشتــیابانی اساتید ذیل با تمام وجود متشکرم :
استاد عزیزم
دکتر حمیدرضا احمدی آشتیانی
(مدیرعامـــل شرکــــــت سپیتاک)
دکتر مسعود صحرایی راد
(مدیرعامل موسسه تحقیقاتی پژوهشی پارس آزمای طب)
دکتر ســیروس روشــن
(مدیر عامل لابراتوار های سینوا)
تعهد نامه اصالت پايان نامه كارشناسي ارشد
اينجانب احسان اصلاحی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد نا پیوسته به شماره دانشجویی 89093000200 در رشته کارشناسی ارشد شیمی آلی که در تاریخ 21/11/92
از پایان نامه خود تحت عنوان : بررسی اثر ترکیبات پلیمری کاتیونی بر روی تار مو با استفاده از داده های نظری و اسکن میکروسکوپ الکترونی با کسب نمره و درجه ………………………. دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم :
1- این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهاي علمی و پژوهشي ديگران ( اعم از پایان نامه ، کتاب ، مقاله و … ) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رويه هاي موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذكر و درج کرده ام .
2- این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی ( هم سطح ، پایین تر یا بالاتر ) در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است .
3- چنانچه بعد از فراغت از تحصیل ، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب ، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم .
4- چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت .

نام و نام خانوادگی :
احـــسان اصـلاحی
تاريـــــخ و امضاء :
بسمه تعالی
در تاریخ 21/11/92
دانشجوی کارشناسی ارشد، آقای احسان اصلاحی از پایان نامه خود دفاع نموده و با
نمره بحروف با درجه مورد تصویب قرار گرفت

امضا استاد راهنما
دکتر مرجانه صمدی زاده
بسمه تعالي
دانشكده علوم پایه
***************************************************************
( اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهيه شده است )
نام واحد دانشگاهي : تهران مركزي كد واحد: 101كد شناسايي پايان نامه : 10130308912007عنوان پايان نامه :
بررسی اثر ترکیبات پلیمری کاتیونی بر روی تار مو با استفاده از داده های نظری و اسکن میکروسکوپ الکترونینام و نام خانوادگي دانشجو : احسان اصلاحی
شماره دانشجوئي : 89093000200
رشته تحصيلي : شیمی آلیتاريخ شروع پايان نامه : 21/5/91
تاريخ اتمام پايان نامه : 21/11/92استاد / استادان راهنما : دکتر مرجانه صمدی زاده
استاد / استادان مشاور: حمید رضا احمدی آشتیانیآدرس و شماره تلفن :تهران، خیابان شریعتی شمال، بین ظفر و میرداماد، خیابان زیبا، کوچه کاج، پلاک 7، واحد 2/1 – تلفن : 22886726چكيده پايان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش هاي اجرا و نتايج به دست آمده) :
بررسی اثر ترکیبات پلیمری کاتیونی در محصولات مراقبت از مو شامل شامپو و کاندیشنر بر روی تار مو بالاخص اثر آن بر روی کوتیکول تار مو.
هدف از این بررسی بررسی اثرات درمانی و مراقبتی پلی کواترنیوم 10 بر روی تار مو بود که با توجه به تست های انجام گرفته بر روی تار مو و نهایتا مشاهده نتایج با استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی و آنالیز نتایج بر مبنای آنالیز واریانس یکطرفه، مسجل گردید که این ماده توانایی ترمیم کوتیکول آسیب دیده مو را داراست و این عمل را باتوجه به اختلاف بار موجود با تار مو به خوبی انجام می دهد بدین گونه که کلیه فلس ها ی کوتیکول تار مو که به واسطه آسیب از فرم خود خارج شده بودند به فرم اولیه باز گردانده شده و در مواقعی که آسیب به صورت برگشت ناپذیر بود، از پیشرفت آسیب جلوگیری می نمود.
نظراستادراهنما براي چاپ درپژوهش نامه دانشگاه مناسب است تاريخ وامضا :
مناسب نيست
– شکل 3-1 (آسیب های وارد شده به تار مو) …………………………………………………………….. 22
– شکل 3-2 (اسیب وارد شده به تار مو در اثر موخوره) ……………………………………………….. 23
– شکل 3-3 (آسیب وارد شده به تار مو در اثر تیغ نامناسب ………………………………………….. 24
– شکل 3-4 (آسیب وارد شده به تار مو در اثر قیچی نامناسب). …………………………………….. 24
– شکل 4-1 (مکانیسم ترمیم تار مو). …………………………………………………………………………. 36
– شکل 5-1 (پلی کواترنیوم 10) ………………………………………………………………………………… 68
فصل اول
اهمیت مو در طول تاریخ
1- 1- تاریخچه:
از شروع تاريخ بشر، مو يك جنبه تظاهر شخصيتي فرد بوده است. مو به عنوان نمادی از جنسيت، وضعيت اجتماعی، دينی و شغلی فرد دارای اهميتی برابر با طرز لباس پوشيدن، ميزان زيورآلات (جواهرات) و حتی نوع اسلحه شخص بوده است. مو در دورانهای بسيار قديم نيز ارزش و اعتبار زيادی برای بشر داشته است. چندين سال پيش جسد يخ زده مردی در يخچال های واقع در نزديکی مرز اتريش با ايتاليا پيدا شد. با توجه به اينکه ظاهر اين مرد شبيه مردان امروزی بود، در ابتدا اين طور تصور شد که وی به تازگی مرده است ولی باستان شناسان پس از مطالعه بر روی البسه و اسلحه او متوجه شدند که جسد متعلق به بيش از پنج هزار سال قبل می باشد. موهای اين جسد کاملاً مرتب و در حدود 9 سانتيمتر طول داشته و ريش وی نيز به خوبی کوتاه شده بود. همه اينها حاکی از توجه عميق انسان به مدل مو و ريش حتی در زمان های بسيار دور می باشد. مصریان باستان پیشگامان بسیاری از آیین های زیبایی بودهاند و به زیبایی مو نیز اهمیت بسیاری میدادند و همواره آرایشهای بسیار متنوعی بر روی مو سر خود انجام میدادند.
شکل1-1- سبکهای مختلف مو زنان در مصر باستان
در مصر باستان، پسران فرعون، موهای خود را به فرم خاصی بافته و در سمت راست سر درست در پشت گوش آويزان میکردند. فرعون هم هميشه با کلاه گيس در ميان مردم ظاهر می شد. حتی امروزه هم قضات مرد يا زن انگليسی به عنوان يک سنت در هنگام حضور در دادگاه از کلاه گيس موی اسب استفاده می کنند. قديمی ترين متن پزشکی که در حال حاضر وجود دارد يک پاپيروس مربوط به نسخهای از پزشکان مصر باستان در رابطه با پمادی برای درمان ريزش مو است. در اين پماد از چربی کروکوديل و مدفوع اسب آبی به مقدار مساوی استفاده شده است. بقراط (پزشک يونان باستان)  متوجه ارتباط بين اندام های جنسی و طاسی مردانه شده و اولين کسی بود که گزارش کرد مردان خواجه (کساني که قبل از بلوغ اخته شده اند) دچار طاسی مردانه نميشوند. ظاهراً علت توجه بقراط به طاسی مردانه اين بوده که خود بقراط نيز طاس بوده است. نسخه پيشنهادی بقراط برای جلوگيری از ريزش مو ماليدن مخلوطی از زيره سبز، مدفوع کبوتر، ترب کوهی و گزنه به منطقه طاس میباشد. امروزه منطقه ای از سَر که شامل پشت و طرفين آن بوده و به صورت طبيعی دچار ريزش مو نمیشود را گاهی اصطلاحاً تاج گل بقراط1 می نامند.
شکل1-2. طاسی سر سقراط
وقتی به دوران عهد عتيق می رسيم داستان سامسون و دلیله2 يکی از نمونه های جالب در مورد توجه بشر به از دست دادن موها است. قدرت سامسون برای از بين بردن اشرار در گرو اين بود که موهايش بلند بوده و کوتاه نشوند و زماني که دليله موهای او را کوتاه کرد، نيروی سامسون به طور کامل از بين رفت. کشيش ها و نمازگزاران مسيحی در زمان قديم موهای خود را از فرق سر می تراشيدند تا به اين ترتيب عدم علاقه به دنيا و پاکدامنی خود را نشان داده و بگويند که وجود آنها وقف خدا شده است. در قرون وُسطی به دليل شدت توجه مسيحيان به امور اُخروی تراشيدن موهای فرق سر رايج تر شده به طوريکه گاهی فقط باريکه ای از مو در طرفين سر باقی می ماند. در دوران پادشاهی لويي چهاردهم در فرانسه استفاده ازکلاه گيس به عنوان علامتی از اشرافيگری مد شده بود. لويي در زمان جوانی موهای زيبايی داشت و او بود که به دليل از دست دادن موهايش در دوران پيری رسم کلاه گيس گذاشتن را در فرانسه رايج کرد.
شکل 1-3. آرایشهای مختلف مو در دوران باستان
در برخی موارد فرانسويان لوازم شخصی خود مانند کشتی های کوچک و قفس پرندگان (که دارای پرنده زنده هم بود) را در روی کلاه گيس میگذاشتند و گاهی وزن اين کلاه گيس به 6-9 کيلوگرم نيز می رسيد. رسم کلاه گيس گذاشتن تا اواسط قرن هجدهم همچنان در فرانسه ادامه داشت.
شکل 1-4. استفاده از کلاه گیس بین پادشاهان فرانسوی متداول بوده است
در کشورهای مختلف نیز استفاده از کلاه گیس همواره در طول تاریخ بسیار متداول بوده است زیرا با استفاده از کلاه گیس و موهای مصنوعی، زیبایی و جذابیت افراد افزایش میافته است.

شکل1-5. استفاده از کلاه گیس توسط لوئی چهاردهم (راست) و ملکه الیزابت (چپ)
در آسيا هم مو برای نشان دادن جايگاه اجتماعی و مذهبی فرد دارای اهميت فراوانی بوده است. مردان و زنان در کشورهای مختلف آسیایی همواره توجه زیادی به زیبایی و آرایش مو داشتهاند.
روحانيون بودايی موهای سرشان را به طور کامل می تراشيدند. قهرمانان سامورايی در ژاپن موهای جلو و بالای سر را تراشيده و مابقی موهايشان را به صورت يک دسته بافته شده در بالای سر گره می زدند. حتی در زمان حال هم کشتی گيران سامورايی موهای خود را در پشت سر به فرم خاصی می بافند، اگرچه تراشيدن موهای جلو و بالای سر منسوخ شده است.
مردان چينی هم معمولاً موهای خود را در پشت سر بافته و آويزان می کردند. در دوران انقلاب چين (سال 1922) آويزان کردن موهای بافته شده در پشت سر برای مردان ممنوع و عدم رعايت اين مسئله جرم تلقی مي شد و لذا اين رسم در اکثر نواحی شهری چين از بين رفت ولی در بسياری از روستاها همچنان ادامه دارد. زنان چینی نیز معمولا موهای بلندی داشتند. در جوامع امروزی هم مو دارای اهميت فراوانی از نظر اجتماعی، فرهنگی و مذهبی بوده و در نشان دادن شخصيت فرد نيز مهم می باشد. در بسياری از گروه های اجتماعی مانند خوانندگان راک ، پانک ها، يهوديان ارتودوکس، کريشناها، سيکها، صوفيان، بودائيان وهندوها مو بسيار مهم بوده و از دست دادن آن يک فاجعه تلقی می شود.
فصل دوم
آناتومی و فیزیولوژی موی سر
2-1- مقدمه
مراقبت از مو
مراقبت از مو به لحاظ اجتماعی شاید از ظاهر آن هم مهمتر باشد. این امر جزء اساسی است که پدیده جذابیت فیزیکی هم نامیده می شود و جنبه ی قبلی از ظاهر ماست که وقتی خانه را برای کار یا فعالیت ترک می کنیم در آینه به آن توجه می کنیم. توصیه در مورد مراقبت از مو بخشی است که مکررا و خیلی زیاد متخصصین پوست و مو در آن نقش ایفا می کنند. برای همه بیمارانی که مبتلا به کمبود مو و پراکندگی مو هستند، کسانی که طاسی موی آنها خوب شده و افرادی که قبلا شیمی درمانی شده اند، انتظار می رود که توصیه های مربوط به زیبایی به عنوان بخشی از مدیریت همه جانبه آنها انجام شود. در دهه های اخیر محصولات مراقبت از مو از حالت عملی که اغلب نارضایتی بدنبال داشته به سوی افزایش تنوع و خلاقیت و در جهت افزایش کیفیت زندگی انتقال یافته است. یک رژیم مراقبت از مو شامل اصل پاکیزگی و استفاده از محصول نرم کننده و شوینده است که طبق نیاز مصرف کننده چند نوع از این محصولات در دسترس هستند. این محصولات بطور کلی جداگانه مورد استفاده قرار می گیرند و استفاده از نرم کننده یا حالت دهنده خیلی کمتر از شامپو است. ترکیب دو محصول در یک محصول، توسط پروکتروگمبل در اواخر دهه 1980 انجام شد و توسعه یافت و برای اولین بار یک محصول که شامل پاک کننده و حالت دهنده بود فقط در یک بطری استفاده شد. طبقه بندی مراقبت از مو برای 3 نوع مو طراحی شده است:
• عادی
• خشک
• آسیب دیده
تولید بعدی محصولات برای دریافت نهایت رضایت و سودمندی بود، مواردی مثل موی نرم و شفاف یا فر کامل و یک دست و درخشش رنگ، دسته ای از محصولات حالت دهنده هم برای به وجود آوردن مدلهای با ماندگاری زیاد وارد بازار شدند تا محصولات شستشو و نرم کننده ها را تکمیل کنند. اینها را می شد افزایش داد و یا شایع ترین مشکلات مربوط به مدلهای زیبا را تغییر داد و اصلاح نمود. بهترین کار میان اینها کنترل حجم محصول است که یا خیلی زیاد می شود یا خیلی کم.مدیریت موی پراکنده و آشفته مهم است و محصولاتی که در این جهت تولید می شوند و برای موهایی که نژادی نامیده می شوند وارد بازار شده است.
2-2- رژیم های مراقبت از مو
یک رژیم مراقبت از مو می تواند از 1 تا 6 محصول در روز متفاوت باشد.در حالیکه در تولیدات قبلی این امکان وجود داشت که تاثیری نداشته باشند و فقط بر آراستگی مو و زیبایی آنها تاکید شود.در یک جامعه ای که رقابت در آن رو به افزایش است، اینکه مو به مدت طولانی شستشو نشود، مات شود و از رسیدگی به آن غفلت شود خیلی غیر عادی بنظر می رسد. در بعضی جوامع پیشرفته، صابون های ساده برای شستن پوست سر، به خصوص سر مردان هنوز هم استفاده می شوند. این سیستم های خشن و منفی روی پوست نه فقط پاکیزگی در حد ضعیف ایجاد می کنند بلکه موجب می شوند نمک کلسیم در سطح گسترده ای روی مو ایجاد شود و شفافیت را کاهش دهد. شامپو زدن روزانه فقط می تواند ساقه ی مو را از آلودگی پاک کند و خود این کار می تواند مدل و زیبایی مو را زیاد کند.محصولات مراقبت از مو در مقایسه با محصولات مراقبت از پوست ارزانتر هستند و در همه جا یافت می شوند.
2-3- فولیکول مو
مو در واقع بخش ویژه‌ای از پوست است که در خارج آن روئیده و اپیدرمیس3 نامیده می‌شود. دارای دو بخش قابل رویت و تفکیک، به نام‌های فولیکول4 و تار5 است. موی انسان، در واقع ساختار اصلاح شده اپیدرم است که از یک کیسه کوچک به نام فولیکول به وجود می‌آید. فولیکول در حد فاصل درمیس6 و هیپودرمیس7 قرار گرفته است، و در واقع یک فرورفتگی کوچک فنجانی یا گرزی شکل است که عمیقا در بافت چربی کف سر جای گرفته است. فولیکول، نقطه شروع رشد مو است که توسط مویرگ‌های خونی متعددی تغذیه شده، و مواد غذایی و فاکتورهای رشدی مو را تامین می‌کنند. سلول‌هاي درمال پاپيلا نقش اساسي و مهم را در فرآيند رشد و چرخه رويش مجدد مو همراه با سلول‌هاي ديواره فوليكول ايفا مي‌كنند.
فولیکول مو را می‌توان به دو بخش اصلی تقسیم کرد:
2-3-1- پیاز مو
پیاز مو8 در کنار فولیکول مو قرارگرفته است. در واقع این بخش از فولیکول، ساختمانی است با قدرت رشد سلولی که سرانجام موجب ساخت تار بلند و نازک موی سر می‌شود. سلول‌های جدید در قسمت های پایینی مو9 ساخته می‌شوند سپس رشد کرده و به تدریج سلول‌های قدیمی را به سمت بالا می‌رانند.
سلول‌های ویژه‌ایی در پیاز مو، مسئول ساخت رنگدانه‌های مو هستند. این رنگدانه‌ها، ملانین10 نامیده شده و سلول‌های سازنده آن ملانوسیت11 نام دارند. همگام با رشد فولیکول‌ها به سمت خارج، ملانین نیز به سمت بالا و درون تار مو حرکت می‌کند.
شكل2-1- ساختمان پياز مو
2-3-2- بخش میانی فولیکول
بخش میانی قسمتی از فولیکول است که موجب مرگ سلول‌ها و سخت‌شدن آن‌ها شده، و بافتی را به وجود می‌آورد که به آن مو می‌گویند. به موازات ادامه تقسیم سلول‌های زیرین، و ادامه حرکتشان به سمت بالا، رشد مو به سمت بالا ادامه یافته و سرانجام مو از پوست کف سر خارج می‌شود. در این زمان مو از اشکال مختلف پروتئینی که به آن کراتین می‌گویند تشکیل شده است.
شکل : قطر تقریبی اجزای تشکیل دهنده سلول های کوتیکول
اجزای تشکیل دهندهقطر تقریبی nmسلول های سوزنی شکل کوتیکول1000 – 6000ماکرو فیبریل ها200 – 900میکرو فیبریل ها6پروتوفیبریل ها2پپتیدهای مارپیچی7/0
2-3-3- تار یا ساقه مو
تار مو12 بخشی از ساختمان مو است که بر روی کف سر مشاهده می‌شود. بخش عمده تار مو را سلول‌های مرده تشکیل می دهند، که حاوی انواع مختلف کراتین، مواد چسباننده و مقادیر اندکی آب است. موهای انتهایی بر روی سر، با روغن طبیعی به نام سبوم که توسط سباسه فولیکل‌ها ساخته می‌شوند لغزنده می‌گردند. مقادیر تولید سبوم بر روی کف سرهر فرد، وابسته به عوامل ژنتیکی است. ترشحات غدد جنسی مردانه و زنانه نیز، سبب تغییر در میزان ترشح سبوم می‌شوند. در زمان افزایش سطح هورمون‌های آندروژن، میزان ترشح سبوم به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. در بسیاری از نوجوانان افزایش ناگهانی مقدار هورمون‌های فوق در زمان بلوغ، سبب افزایش ساخت چربی و سبوم شده و در نتیجه موهای فرد چرب می‌شوند.
تار مو در برش عرضی شامل سه بخش است:
1- مدولا13
2- کورتکس (قشر)14
3- کوتیکول15

شکل 2-2
2-3-5- مدولا
سلول‌هاي مدولا به طور آزادانه و رها در كنار هم قرار گرفته‌اند كه در حين شكل‌گيري چروكيده مي‌شوند و در سرتاسر محور فيبرها، فضاهاي نامنظم خالي از هوايي را بر جاي مي‌گذارند. باور بر اين است كه سهم مدولا در خواص فيزيكي و شيميايي مو ناچيز بوده و به همين دليل نيز در بسياري از مواقع ناديده گرفته مي‌شود.
2-3-6-كورتكس
بخش مركزي مو كورتكس ناميده مي‌شود كه سازنده قسمت اعظمي از تار مو است. كورتكس خواص كيفي ويژه مو همانند الاستيسيته و موج‌دار بودن را ايجاد مي‌كند.کورتکس حاوی فیبرهای پروتئینی ساخته شده از آلفا کراتین و پروتئین آمورفوس16 است. كورتكس به وسيله رشته‌هايي از كراتين كه به صورت افقي و در طول تار مو قرار گرفته اند، پر مي‌شود. اين فيبرها از كراتين هايي با مقادير سولفور كمتري ساخته شده و در داخل فولدرهايي از فيبرهاي بزرگ‌تر قرار دارند. مجموعه اين فيبرها به وسيله توده اي از كراتين‌هاي غني از سولفور به‌نام ماتريكس نگهداري مي‌شود (مقدار سولفور اين كراتين‌ها از كراتين‌هاي كورتكس بيشتر است).
2-3-7-كوتيكول
لايه بيروني مو كه در حكم پوسته خارجي آن است كوتيكول ناميده مي‌شود. كوتيكول از سلول‌هاي تحت فلس مانند روي هم قرار گرفته يا روي هم پوشاننده تشكيل شده است. اين ورقه‌ها يا فلس‌ها در حدود 5/0 تا 1 ميكرومتر ضخامت دارند و 45-60 ميكرومتر هم طول دارند. موي انسان داراي 5 تا 10 لايه ورقه‌هاي همپوشانی (اورلپ17) شده است و اين درحالي است كه در پشم گوسفند تنها يك تا دو عدد ورقه ضخيم وجود دارد. در موهاي ظريف و نازك، ضخامت كوتيكول در حدود 36 درصد كل فيبرهاي مقطع عرضي مو است و در موهاي ضخيم اين ضخامت به حدود 15 درصد مي‌رسد. اين سلول‌ها يا فلس‌ها از ريشه تا نوك مو روي هم قرار گرفته‌اند و زاويه قرارگيري آن‌ها بر روي يكديگر 40 درجه است. كوتيكول حاوي درصد سيستئين بالاتري نسبت به كل مو است. در مقايسه با كورتكس، كوتيكول در سطح مولكولی، داراي يك سيستم كامل ارگانيزه شده نيست. هر كوتيكول در واقع يك ساختمان چند لايه است. كوتيكول‌هاي موي انسان معمولاً حاوي پيگمنت‌هاي ملانين نيستند، اما این پيگمنت‌ها در كوتيكول‌هاي پرندگان ديده مي‌شوند. هر سلول كوتيكولي از يك غشاء نازك به نام اپي‌كوتيكول18 پوشيده شده كه در حدود 25 آنگستروم ضخامت دارد.
2-4- ساختمان پوست سر
پوست سر دارای همان ساختمان کلی پوست سایر نقاط بدن است ولی چند خصوصیت منحصر به فرد را در پوست سر نسبت به پوست کل بدن مشاهده می کنیم:
1- تعداد زیادی فولیکول های مو و ضخیم بودن آن
2- تراکم بسیار زیاد غدد چربی و اندازه بزرگتر این غدد نسبت به سایر نقاط بدن
3- تراکم بسیار زیاد غدد عروق و اندازه بزرگتر این غدد نسبت به سایر نقاط بدن
4- شبکه متراکم و به هم پیوسته عروقی که تغذیه و حیات مو های سر را به عهده داشته و برای ادامه حیات مو ها ضروری است.
5- شبکه به هم پیوسته و متراکم عصبی که هم شامل اعصاب حسی بوده وهم شامل اعصاب حرکتی که حرکت ماهیچه های موجود در زیر پوست را باعث می شود.
شکل 2-3- ساختمان پوست سر
2-5- چرخه طبیعی رشد مو
پوشش مو که بیشتر پستانداران را گرم و خشک نگه می دارد و آنها را از عناصر مضز بدور می کند، نیازمند تامین موهای جدید در طول عمر زندگی حیوانات می باشد. به منظور تولید موهای جدید، فولیکول های مو متحمل یک چرخه می شوند که از مراحل زیر تشکیل شده است.
– آناژن (فاز رشد)
– کاتاژن (فاز بینابینی)
– تلوژن (فاز افتادن و ریختن)
شکل 2-4 – مراحل رشد مو
چرخه مو بیانگر یک نمونه قابل توجه برای مطالعه تنظیم خفتگی و فعال شدن سلول های بنیادین بعلاوه تقویت تکثیر سلولی، سرنوشت سلول، تمایز و آپوپتوز در بافت های اپی تلیال جوان احیا کننده می باشد.
2-5-1- مرحله آناژن:
این مرحله، اولین مرحله رشد مو است که بین 2 تا 8 سال طول میکشد. در طول این دوره، سلولها در پاپیلای (جوانه) مو به سرعت تقسیم می شوند و تنه مو در حالی که از پیاز مو به سمت بالا میآید و از منفذ آن خارج می شود، کراتینی (شاخی) میشود. در همین حال پیاز مو به بخش های عمیق تر پوست (بخش درم) نفوذ می کند تا تغذیه لازم را به دست آورد. افرادی که مرحله رشد طولانی آناژن را دارند، می توانند موهای بسیار بلندی داشته باشند. دیگران که مرحله رشد موی شان کوتاه است، موهای چندان درازی نخواهند داشت. مو با سرعت 25 / 1 سانتیمتر در ماه رشد می کند، بنابراین مویی که کوتاه نشود، ممکن است بین 30 تا 120 سانتیمتر رشد کند.
2-5-2- مرحله کاتاژن:
به دنبال مرحله آناژن، مرحله کاتاژن رخ میدهد که یک مرحله کوتاه بینابینی دو تا چهار هفتهای است. در این مرحله که بخشی از یک فرآیند ایجاد موی جدید است، پیاز موی قدیمی تحلیل میرود و رشد مو متوقف می شود، اما مو نمیریزد. در طول مرحله کاتاژن، پیاز مو تحلیل می رود و اندازه آن به یک ششم طول طبیعی اش میرسد. بخش پایینی پیاز مو تخریب می شود، جوانه مو درون بخش عمقی پوست (درم) تحلیل میرود و پیاز مو از جریان خون جدا میشود و در نهایت در حال یکه پیاز مو در حال متلاشی شدن است، تنه مو نهایتا به بالا رانده می شود.
2-5-3- مرحله تلوژن:
در مرحله بعد فولیکول یا پیاز مو به مرحله تلوژن یا استراحت وارد میشود که دو تا چهار ماه به طول می انجامد. در این دوره مو هنوز رشد نمی کند، اما متصل به پیاز مو باقی میماند، در حالی که جوانه مو درون بخش عمقی پوست (درم) وارد یک مرحله استراحت شده است. حدود 10 تا 15 درصد از همه موها در هر زمان در این مرحله قرار دارند. بعد از اینکه مرحله تلوژن کامل شد، مو به مرحله آناژن بازمیگردد. در این زمان است که تنه موی جدید تشکیل میشود و موی قدیمی را به بیرون می راند و این مو میریزد.
2-6- بررسی شیمیایی تار مو
قسمت اعظم کورتکس، ماتریکس و کوتیکول مو را پروتئین یا پلی پپتید تشکیل می دهد. در این پروتئین ها، گروه الفا کربوکسیل یک آمینواسید به گروه آلفا آمینواسید دیگری از طریق یک باند پپتیدی به نام ” باند آمیدی” می پیوندد. با توجه به تعداد آمینواسیدهای تشکیل دهنده چنین پلیمرهایی، به آنها پپتید یا زنجیره کوتاه پروتئینی گفته می شود. پلی پپتید ها بین 10 الی 100 عدد اسید آمینه دارند و پروتئین یا ماکروپپتیدها دارای بیش از 100 عدد اسید آمینه هستند(7 و 8). یک زنجیره پلی پپتیدی شامل قسمت هایی معمولا تکراری است که زنجیره اصلی نامیده می شود. این زنجیره همچنین دارای بخشی تغییرپذیر است که عبارت است از زنجیره های کناری مشخصی که تحت عنوان ” R” نامیده می شوند. در کراتین مو ساختمان پلی پپتیدی تکراری ” آلفا هلیکس ” است که میله ای و رشته ای شکل است. آلفا هلیکس ها در کراتین مو به صورت فنرهایی که در جهت عقربه های ساعت پیچ خوردگی دارند دیده می شود. آلفا هلیکس ها به وسیله باند های هیدروژنی فی مابین: -NH و –CO- منتشر در زنجیره در زنجیره اصلی باقی مانده از سه اسید امینه پایدار می شود. یک ” آلفا هلیکس ” آزاد ناپایدار است، دو رشته آلفا هلیکس یا بیشتر در هم پیچیده و یک فیبر منفرد کابل مانند را ایجاد می کنند که تحت عنوان ” هلیکال کوئیلد – کوئیل ” نامیده می شود که دارای نقش مهمی در ایجاد خواص مکانیکی فیبر ها است (3)و(4)و(6)و(8)و(9). مو از کراتین های سختی ساخته شده است که دارای وزن مولکولی در حدود 40000 تا 70000 دالتون هستند. با در نظر گرفتن وزن هر اسید آمینه ( در حدود 110 دالتون ) می توان حدس زد که باید پروتئین های فیبریلاری در مو حدود 363 تا 636 اسید آمینه باشند.قسمت اعظم مو شامل پروتئینی به نام کراتین است. کراتین، پروتئین شناخته شده ای است که در برابر آسیب های مختلف مقاوم است، این پروتئین سازنده موادی همانند: پر پرندگان، چنگال حیوانات، ناخن و سم چهار پایان است. همانند دیگر پروتئین ها کراتین نیز دارای مولکول های بسیار بزرگی است که از واحد های کوچک تری به نام اسید های آمینه ساخته شده است و این آمینو اسیدها همانند دانه های تسبیح به یکدیگر متصل شده اند. مو همچنین حاوی چربی، رنگدانه، ملانین، مقادیر اندکی از ویتامین ها، مقادیر ناچیزی از روی19 و دیگر فلزات است. مو علاوه بر این حاوی آب است که در حدود 10 – 13 درصد وزن کل آن را تشکیل می دهد و برای حفظ و ارائه خواص شیمیایی و فیزیکی آن بسیار مهم و حیاتی است (6)و(7)و(8)
2-6-1- استحکام مو
مو به طور عجیبی دارای استحکام است و حتی یک رشته از مو توانایی بلند کردن وزنه ای 100 گرمی را بدمن اینکه پاره و گسسته شود دارد و حتی می توان ریسمان محکمی را از مو ها تهیه کرد. پروتئین های کراتینی کورتکس عامل این استحکام غیر معمول است. مولکول های بلند کراتین در کورتکس به یکدیگر فشرده شده اند تا ساختمانی منظم، مستحکم و با قابلیت انعطاف را شکل دهند. اگر زنجیره های پروتئینی، مخلوطی از حدود 20 نوع یا بیشتر اسید آمینه ساخته شده است. کراتین ترکیب منحصر به فردی است. منحصر به فرد بودن کراتین به واسطه دارا بودن مقادیر زیادی از اسید آمینه ای خاص به نام سیستاین20 در زنجیره آن است. پروتئین های ماتریکس مو حاوی دو آمینو اسید سیستئین21 (7)و(8) در هر زنجیره مختلف خود است که در کنار و نزدیک یکدیگر قرار گرفته و به وسیله دو اتم سولفور به یکدیگر متصل شده اند، حالتی که در آن پیوند شیمیایی قوی ای تحت عنوان پیوند دی سولفیدی شکل می گیرد. در طول زنجیره های کراتینی باند های دی سولفیدی زیادی قرار دارند که به صورت پله های یک نردبان به یکدیگر متصل شده اند ( پیوند های عرضی). باند های دی سولفیدی از مستحکم ترین باند های شناخته شده طبیعت به شمار می روند. در واقع دلیل استحکام و قدرت مو ، پیوند های عرضی به دست آمده از پیوند های دی سولفیدی، مابین زنجیره های کراتینی است. (2)و(7)
شکل 2-5- نمایش پیوند دی سولفیدی
2-6-2- مو چگونه شکل ظاهری خود را به دست می آورد؟
شکل ظاهری مو وابسته به عوامل متعددی است، از جمله می توان به، شکل ظاهری فولیکول، زاویه و نحوه رویش مو اشاره کرد که از فردی به فرد دیگر و همچنین از نژادی به نژاد دیگر متفاوت است. کراتین علاوه بر نقش استحکامی خود در شکل دهی فولیکول های مو نیز نقش مهمی را ایفا می کند. شکل ظاهری مو متاثر از پیوند های شیمیایی موجود در ساختمان آن است. به علت استحکام و قدرت بالای پیوند های دی سولفیدی، تنها راه تغییر در آنها به کارگیری روش های شیمیایی همانند صاف کردن22 مو با استفاده از عوامل شیمیایی است. هر زنجیره کراتینی به وسیله پیوندهای شیمیایی دیگری نیز (که متفاوت از پیونهای دی سولفیدی است) به یکدیگر متصل می شوند که به آنها پیوند های هیدروژنی گفته می شوند. در زنجیره کراتینی مو، تعداد پیوندهای هیدروژنی به مراتب بیشتر از پیوندهای دی سولفیدی است. البته پیوندهای هیدروژنی به میزان زیادی از پیوندهای دی سولفیدی ضعیفتر هستند وبه راحتی شکسته می شوند و انعطاف پذیری مو را ایجاد می کنند. در زمان خیس شدن مو پیوندهای هیدروژنی به دفعات شکسته می شوند و در زمان خشک شدن آن دوباره شکل می گیرند. در زمان شکسته شدن این پیوندها، شکل ظاهری مو نیز تغییر می یابد. این همان پایه و اساس مرتب کردن و حالت دادن به مو است. تغییر ایجاد شده در شکل و حالت ظاهری مو بدین طریق فقط تغییری موقتی است و با خشک شدن مجدد مو که با شکل گیری مجدد پیوند هیدروژنی همراه است، شکل ظاهر مو می تواند به حالت اول خود برگردد. (3)و(5)

فصل سوم
آسیب های واده شده به موی سر(10)
3-1- بررسی انواع آسیب های وارد شده به تار مو
3-1-1- آسیب ناشی از پدیده هوازدگی23:
هوازدگی در حقیقت حالتی از آسیب تدریجی کوتیکول تار مو است. آسیب های وارد شده به کوتیکول باعث نازک شدن آن و پارگی اتفاقی مو می شود. خوشبختانه مو دارای توان طبیعی بالایی است. موهای به دست آمده ار مومیایی های مصر باستان و حتی از بدن انسان های اولیه در دوران سنگی به خوبی طی هزاران سال توانسته است خود را حفظ کند. (2)وقتی موی جدیدی از کف سر خارج می شود کوتیکول آن شامل 10 لایه از فلس های بلند است. این لایه ها بسیار نازک هستند و تنها 3 الی 4 میکرومتر ضخامت دارند، شکل گیری این چنین لایه هایی 6 سال یا بیشتر به طول می انجامد. همزمان با رشد مو این لایه ها به تدریج و به آرامی دچار سائیدگی می شوند. این لایه ها در انتهای مو بخصوص اگر بلند باشد تقریبا کامل سائیده شده اند. این سائیدگی یک پروسه کاملا طبیعی است و اثر کمی بر روی موی سر دارد. چنین سایشی در بعضی از موارد با سرعت بسیار بیشتری رخ می دهد. آسیب حاصل از این سایش به دلایل مختلفی از جمله رطوبت، اصطکاک، نور آفتاب، حرارت حاصل از سشوار یا افتاب حاصل می شود. البته قابل ذکر است که مواد شیمیایی موجود در استخر های شنا و نمک موجود در آب دریا به اندازه مواد کازمتیک نامناسب، از دیگر عوامل موثر در ایجاد این آسیب ها به شمار می روند (11) و(12) و(14)
شکل 3-1 – نمونه آسیب های وارد شده به تار مو
در موهای طبیعی این نوع از آسیب ها تنها در نزدیکی انتهای موهای بلندی که هیچ گونه تدبیری برایشان به کار نرفته است دیده می شود، موهایی که کدر و رنگ پریده اند و دوشاخه شدن و شکستگی در انتهای آنها در موارد زیادی دیده می شود. مدت زمانی که یک مو می تواند بدون هیچ گونه آسیبی به رشد خود ادامه دهد به کیفیت طبیعی مو وابسته است، اما غالبا موها در معرض آسیب قرار داشته و در طول مدت نگهداری به حالت دهی24 نیاز دارند. قدرت کورتکس در بازیافت رطوبت از دست رفته، عاملی است که به واسطه آن حالت دهی می تواند سرعت بروز و ایجاد ودرینگ25 طبیعی در مو را کند کند. خشکی یا از دست دادن رطوبت مو باعث از دست رفتن توان حالت پذیری آن می شود و در چنین شرایطی است که تعداد باندهای هیدروژنی نیز کاهش می یابد. حالت دهی باعث باز گردانی و بازسازی پیوندهای هیدروژنی و افزایش مقدار رطوبت در مو با افزایش مقدار رطوبت در مو با افزایش قابلیت ضد آبی کوتیکول می شود. این خاصیت تعیین کننده مقدار الکتریسیته ساکن بر روی مو و چگونگی مقاومت آن در برابر استرس های مکانیـکی همانند برس زدن و شانه کردن است.(12) و(13) و(16) و(23)
شکل3- 2- اسیب وارد شده به تار مو در اثر موخوره
3-1-2- آسیب های حاصل از کوتاه کردن مو و آراستن آن:
به کارگیری یک قیچی کند باعث ایجاد لبه های بلند و ناهموار در مو شده و در نتیجه فلس های کوتیکول ضعیف، و مستعد بروز هرگونه آسیب بعدی می شود. بنابراین به کارگیری قیچی استیل و با کیفیت مناسب عاملی بسیار مهم و تعیین کننده در سلامت مو به شمار می رود. استفاده از تیغ در کوتاه کردن مو باعث ایجاد حالتی نامناسب در آن می شود و شرایط را برای بروز آسیب های بعدی مهیا می سازد(23).
شکل 3-3- آسیب وارد شده به تار مو در اثر تیغ نامناسب
شکل 3-4- آسیب وارد شده به تار مو در اثر قیچی نامناسب
3-1-3- آسیب حاصل از روش ها و مواد به کار گرفته شده بر روی مو
شامپو زدن خود به تنهایی باعث بروز هیچ گونه آسیبی بر در مو نمی شود، به خصوص به کارگیری شامپوهای مدرن هرگز باعث بالا آمدن فلس های کوتیکول نمی شود. اما به کارگیری شامپوهای غیر منایب در قدیم باعث ایجاد در هم تنیدگی و کدر و مات شدن مو می شد. به خصوص افرادی که معمولا از شامپوهای آنتی سپتیک استفاده می کردند، موهایشان بیشتر به صورت موهای شبه کرک می شد. این نوع از موهای مات، امروزه به خصوص با بگارگیری شامپوهای مدرن حاوی مواد حالت دهنده که باعث محافظت از مو می شود، به ندرت دیده می شود(22). مواد کازمتیکی که به طور متداول برای فر کردن دائم، رنگبری26 و رنگ کردن مورد استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید